🔬 ვიდეო პროექტის "STEM მარტივად" ფარგლებშია მომზადებული, რომელიც საქართველოში აშშ-ის საელჩოს მხარდაჭერით ხორციელდება.
მარიანას ღრმულში, 8000 მეტრის სიღრმეზე ჩატარებული ოკეანოგრაფიული ექსპედიციის ფარგლებში, მეცნიერებმა აღმოაჩინეს ექსტრემოფილი ბაქტერიის ახალი შტამი, სახელწოდებით Deinococcus abyssus. მზის შუქისა და ორგანული ნივთიერებების სრული არარსებობის პირობებში, ეს მიკროორგანიზმი ენერგიას იღებს უნიკალური მეტაბოლური გზით: ის იყენებს ოკეანის ფსკერის ბაზალტური ქანების ბუნებრივი რადიოაქტიური დაშლით გამოწვეულ წყლის რადიოლიზს და მას გოგირდწყალბადის ჟანგვის პროცესთან აკავშირებს. ბიოლოგების განცხადებით, ეს არის დედამიწაზე პირველი დაფიქსირებული შემთხვევა, როდესაც ცოცხალი ორგანიზმი ენერგიის პირველად წყაროდ ირიბ რადიოაქტიურ გამოსხივებას იყენებს, რაც მნიშვნელოვნად აფართოებს სიცოცხლის არსებობის შესაძლო საზღვრებს სხვა პლანეტებზეც.
ჰარვარდის უნივერსიტეტის ნეირომეცნიერებმა თაგვებზე ჩატარებული ექსპერიმენტებისას გამოავლინეს მანამდე უცნობი ცილოვანი კომპლექსი, რომელსაც პირობითად „მნემოზინი-4“ (Mn4) უწოდეს. კვლევამ აჩვენა, რომ ეს ცილა სინაფსური პლასტიკურობის დროს გრძელვადიანი პოტენციაციის (LTP) სტაბილიზაციას ახდენს. მარტივად რომ ვთქვათ, ცილა Mn4 მოქმედებს როგორც მოლეკულური „წებო“, რომელიც ჰიპოკამპში ხმოკლე მეხსიერების გრძელვადიან მეხსიერებაში გადასვლისას სინაფსურ კავშირებს აძლიერებს. იმ გენის ბლოკირებამ, რომელიც ამ ცილის სინთეზზეა პასუხისმგებელი, გამოიწვია ახალი ინფორმაციის ათვისების უნარის მკვეთრი ვარდნა, თუმცა ძველი მოგონებები ხელუხლებელი დარჩა. ეს აღმოჩენა ახალ გზებს აჩენს ალცჰაიმერის დაავადებისა და სხვა კოგნიტური დარღვევების თერაპიაში.
